Przez wiele pokoleń rak płuca był kojarzony przede wszystkim z paleniem tytoniu. W ostatnich latach lekarze zwracają jednak uwagę na niepokojące zjawisko: coraz więcej przypadków tej choroby diagnozuje się u osób, które nigdy nie paliły papierosów. Zmiana ta skłania naukowców do dokładniejszego badania innych możliwych czynników ryzyka.
Badacze analizują między innymi wpływ zanieczyszczenia środowiska, długotrwałego kontaktu z określonymi substancjami chemicznymi, predyspozycji genetycznych oraz współczesnego stylu życia. Coraz wyraźniej widać, że rak płuca jest chorobą bardziej złożoną, niż przez lata sądzono, a palenie tytoniu nie jest jedynym czynnikiem, który może mieć znaczenie.
Rak płuca staje się coraz szerszym problemem
Rak płuca pozostaje jednym z najczęściej występujących i najbardziej śmiertelnych nowotworów na świecie. W samym 2017 roku badacze odnotowali niemal 1,6 miliona nowych przypadków wśród mężczyzn oraz blisko milion wśród kobiet.
Szczególną uwagę zwraca fakt, że nawet jedna na pięć osób, u których rozpoznano chorobę, nigdy wcześniej nie paliła. Dane te sprawiają, że naukowcy ponownie analizują utrwalone przez lata przekonania dotyczące tego, kto może zachorować na raka płuca i jakie czynniki odpowiadają za rozwój choroby.
Wśród osób niepalących najczęściej diagnozowanym typem raka płuca jest gruczolakorak. Występuje on szczególnie często u kobiet i odpowiada za niemal 60% przypadków w tej grupie oraz za prawie połowę przypadków u mężczyzn. Taki obraz choroby skłania specjalistów do poszukiwania czynników ryzyka znacznie wykraczających poza ekspozycję na dym tytoniowy.
Co dzieje się w płucach podczas rozwoju nowotworu?
Rak płuca rozwija się, gdy komórki znajdujące się w płucach zaczynają namnażać się w niekontrolowany sposób. Z czasem mogą tworzyć guzy, które zakłócają prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego, w tym proces oddychania i wymiany tlenu.
Palenie pozostaje najważniejszym czynnikiem wywołującym raka płuca, jednak według przytoczonych danych około 10–20% wszystkich przypadków tej choroby występuje u osób bez jakiejkolwiek historii palenia. Oznacza to, że ryzyko może dotyczyć również ludzi, którzy przez całe życie unikali tytoniu.
W ich przypadku konieczne jest więc zwrócenie większej uwagi na środowisko, w którym żyją, jakość powietrza, potencjalną ekspozycję na szkodliwe substancje oraz indywidualne predyspozycje genetyczne.
Zanieczyszczenie powietrza a zdrowie płuc
Jednym z najważniejszych czynników analizowanych w ostatnich latach jest zanieczyszczenie powietrza. W wielu dużych miastach, zwłaszcza na obszarach o intensywnym ruchu drogowym lub rozwiniętym przemyśle, stężenia drobnych cząstek określanych jako PM2.5 i PM10 mogą przekraczać bezpieczne poziomy.
Cząstki te są na tyle małe, że mogą przenikać głęboko do układu oddechowego. Długotrwała ekspozycja może powodować stan zapalny i uszkodzenia tkanki płucnej. Z czasem przewlekłe podrażnienie może sprzyjać powstawaniu zmian w komórkach, które mogą prowadzić do rozwoju nowotworu.
Badacze odnotowali szczególnie wysokie wskaźniki raka płuca powiązanego z zanieczyszczeniem powietrza w takich regionach jak Azja Wschodnia oraz części Afryki Północnej, gdzie jakość powietrza często nie spełnia międzynarodowych norm zdrowotnych.
Problem nie ogranicza się jednak do tych części świata. Również wiele miast w Stanach Zjednoczonych zmaga się z niską jakością powietrza, zwłaszcza w sezonach pożarów lasów oraz na terenach położonych w pobliżu głównych tras komunikacyjnych.
Radon – niewidoczne zagrożenie w budynkach
Kolejnym potencjalnym zagrożeniem jest radon, czyli naturalnie występujący gaz promieniotwórczy wydostający się z gruntu. Może przedostawać się do domów i innych budynków, a przy niewystarczającej wentylacji stopniowo gromadzić się wewnątrz pomieszczeń.
Długotrwała ekspozycja na radon może znacząco zwiększać ryzyko zachorowania na raka płuca, również u osób, które nigdy nie paliły. Ponieważ gazu tego nie można łatwo zauważyć podczas codziennego funkcjonowania, zagrożenie może przez długi czas pozostawać niewidoczne.
Źródłowy tekst wskazuje jednocześnie na możliwość ograniczania tego ryzyka poprzez badanie poziomu radonu oraz poprawę wentylacji pomieszczeń. Świadomość jakości powietrza wewnątrz budynków staje się więc jednym z elementów troski o zdrowie płuc.
Genetyka może mieć znaczenie
Nie wszystkie czynniki ryzyka wynikają ze środowiska. Istotną rolę mogą odgrywać również predyspozycje genetyczne. Naukowcy zidentyfikowali określone mutacje genów, w tym EGFR, ALK oraz KRAS, które mogą prowadzić do wzrostu guza nawet przy braku ekspozycji na tytoń.
Według przytoczonych informacji takie mutacje częściej występują wśród osób niepalących. Mogą również częściowo wyjaśniać, dlaczego w niektórych rodzinach przypadki raka płuca pojawiają się częściej, mimo że chorzy nie mają historii palenia papierosów.
Z tego względu znaczenie może mieć znajomość historii zdrowotnej rodziny. Osoby, których bliscy krewni chorowali na raka płuca, również bez związku z paleniem, powinny być świadome potencjalnego ryzyka i omawiać odpowiednie możliwości diagnostyczne z lekarzem.
CIĄG DALSZY NA NASTĘPNEJ STRONIE
